Tytuł projektu: Zwiększenie potencjału badawczego Instytutu poprzez doposażenie laboratoriów hydrobiologicznych i hydrochemicznych w aparaturę analityczną i badawczą pozwalającą na poszerzenie zakresu wykonywanych badań służących ocenie konsekwencji zmian w ekosystemach wodnych wywołanych antropopresją i przemianami klimatycznymi w kontekście rozwijania współpracy z przemysłem, wraz z modernizacją i dostosowaniem pomieszczeń
Cele projektu. Poszerzenie możliwości prowadzenia badań nad ekosystemami wodnymi i zachodzącymi w nich procesami w kontekście m.in. ochrony różnorodności biologicznej, bezpieczeństwa żywnościowego i ekologicznego i oceny antropopresji w warunkach postępujących zmian klimatycznych, a także współpracy z samorządami i sektorem gospodarczym.
Korzyści. Zadania realizowane w ramach otrzymanego w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności wsparcia obejmują modernizację laboratoriów biologicznych i chemicznych Zakładu Ichtiologii, Hydrobiologii i Ekologii Wód. Projekt obejmuje zarówno zakup zaawansowanej aparatury, jak i modernizację pomieszczeń, dzięki czemu laboratoria stają się miejscem pracy zgodnym z najwyższymi standardami europejskimi – wyposażonym w narzędzia pozwalające na prowadzenie analiz na światowym poziomie.
Pracownie wzbogaciły się między innymi o wysokiej klasy sprzęt analityczny, jak:
Spektrometr mas z plazmą indukcyjnie sprzężoną ICP‑MS Shimadzu 2050LF – umożliwia analizę pierwiastków występujących w śladowych stężeniach, rzędu nanogramów. Możliwości: wykrywanie metali ciężkich, metaloidów i metali szlachetnych – w tym badania izotopowe – w wodach, osadach dennych i tkankach roślin i zwierząt.
Aparat do bezpośredniej analizy rtęci całkowitej Milestone DMA‑80 EVO – przeznaczony do badań cieczy, tkankek gleby i innych materiałów stałych w krótkim czasie, przy minimalnej liczbie czynników zakłócających. Brak konieczności stosowania tzw. „mokrej chemii” to również wyraźne zmniejszenie obciążenia chemicznego pracowników laboratorium oraz środowiska.
Nowoczesny zestaw UHPLC sprzężony ze spektrometrem mas (Shimadzu LCMS‑8060RX) ma bardzo szerokie spektrum zastosowań, jak wykrywanie pestycydów, farmaceutyków i produktów ich degradacji, związków antykorozyjnych, węglowodorów aromatycznych, a także substancji z grupy PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe) — jednych z najbardziej problematycznych i trwałych zanieczyszczeń środowiskowych.
Mikroskop Shimadzu AIRSight łączący możliwości analiz w spektrum podczerwieni i Ramana umożliwia identyfikację chemiczną mikro- i nanoplastików oraz drobnych cząstek organicznych i nieorganicznych.
Analizator węgla organicznego i azotu Shimadzu TOC‑L CSH z modułami do azotu i substancji stałych umożliwia badanie zawartości węgla organicznego w wodzie i osadach dennych.
W ramach projektu zakupiono także sprzęt do prac w terenie: specjalistyczną łódź do elektropołowów sondy pomiarowe, mierniki PAR (promieniowania fotosyntetycznie czynnego), a także służący przechowywania i przygotowania prób do analiz: chłodziarki, zamrażarkę niskotemperaturową, homogenizatory, wirówki, mineralizatory i urządzenia do ekstrakcji. Nadają one obecnej ofercie Zakładu Hydrobiologii, Ichtiologii i Ekologii Wód IRS-PIB pełną funkcjonalność — od wykonania podstawowych pomiarów in-situ i pobrania próbek w terenie, przez ich właściwy transport i przechowywanie po przygotowanie i zaawansowaną analizę laboratoryjną.
Realne korzyści dla branży i gospodarki
Zmodernizowanie infrastruktury umożliwia prowadzenie badań o znacznie szerszym zakresie niż dotychczas. Oferta wzbogaciła się między innymi o:
- analizę wody, osadów dennych i bioty (tkanki roślin i zwierząt) pod kątem zawartości metali, metaloidów i związków toksycznych,
- wykonywanie analiz izotopowych wykorzystywanych m.in. do śledzenia źródeł zanieczyszczeń i procesów migracji substancji,
- możliwości stwierdzenia obecności i stężenia zanieczyszczeń organicznych, w tym pestycydów, farmaceutyków, substancji przemysłowych oraz mikroplastiku, w wodzie i biocie.
Zrównoważony rozwój. Inwestycja nie ograniczyła się do zakupu aparatury analitycznej i sprzętu wspomagającego badania. Duży nacisk położono na modernizację infrastruktury w kierunku zwiększenia efektywności energetycznej, zgodności z filozofią tzw. „zielonej chemii” oraz poprawy warunków pracy.
W pomieszczeniach laboratorium:
- wprowadzono zautomatyzowany system mycia szkła laboratoryjnego, ograniczający zużycie energii i wody o ponad 90% i eliminujący konieczność stosowania toksycznej dla człowieka i organizmów wodnych chromianki,
- zmodernizowano obieg powietrza dzięki modernizacji urządzeń wentylacyjnych i zamontowaniu klimatyzacji,
- zastąpiono wodo- i energochłonne destylarki oszczędnymi urządzeniami do produkcji wody dejonizowanej o wysokiej efektywności,
- zainstalowano podgrzewacze przepływowe wody zmniejszające zużycie energii, dzięki pracy w trybie „na żądanie”,
- wymieniono oświetlenie na energooszczędne, trwalsze i pozbawione rtęci lampy LED,
- zainstalowano nowe urządzenia chłodzące klasy A i wyższej,
- poprawiono ergonomię ciągów komunikacyjnych i dostosowano pomieszczenia do aktualnych wymagań przepisów BHP.
Dzięki temu laboratoria nie tylko stały się wydajniejsze, ale również bardziej przyjazne środowisku i pracownikom. To szczególnie ważne w jednostkach, które na co dzień operują substancjami chemicznymi i pracują w warunkach wymagających wysokiego reżimu bezpieczeństwa.
Wartość projektu i dofinansowanie
- Umowa o dofinansowanie: IRS.KPOD.01.19-IP.04-0021/23 z dnia 2 grudnia 2023 roku
- Całkowita wartość projektu: 8 771 988,54 PLN
- Dofinansowanie z Unii Europejskiej (KPO): 7 131 698,00 PLN
- Okres realizacji: 1 czerwca 2023 r. – 30 czerwca 2025 r.